امروز شنبه 16 آذر 1398
edu.cloob24.com
    1

    امروزه همه انسانها باید بتوانند از دانش ریاضیات به گونه ای استفاده کنند و عادی ترین و معمول ترین شیوه استفاده از ریاضیات، به کارگیری روشهای استدلالی و منطق عقلانی در حل مسایل روزمره است.ریاضیات به عنوان یک تلاش انسانی، علاوه بر کاربردهای متعدد، باعث تقویت قوه استدلال و ایجاد نظم فکری در ذهن دانش آموز می شود. ایجاد نظم فکری در قضایای حساب و هندسه، می تواند موجب برانگیختن حس زیبایی شناختی انسان شود. منطق موجود در درسهای ریاضی باعث می شود که فرد از مهارت تفکر برتر برخوردار گردد، چنانچه کارشناسان آموزشی می گویند: ریاضیات درسی است برای نمایش قدرت ذهن.

    آموزش صحیح ریاضیات یعنی پرورش افرادی منطقی؛ افرادی که موضوعی را بدون استدلال صحیح و منطقی نپذیرند. ریاضیات، همچنین نحوه استدلال ذهن را فراگیر و قوی می کند.کودکان قبل از ورود به مدرسه، اطلاعات و دانسته های مقدماتی خود را از محیط زندگی دریافت و کسب می کنند. این اطلاعات اغلب متفرق، سطحی و پراکنده است و از گستردگی و عمق کافی برخوردار نیست.

    کودکان با چنین زمینه فکری و تجربی، وارد مراکز آموزش قبل از دبستان می شوند و علاوه بر آن که از لحاظ فکری و تجربی با هم تفاوت دارند، از لحاظ زبان که تنها وسیله تفهیم و تفاهم بین آنهاست، با هم فرق دارند. این کودکان، به ویژه در مناطق دوزبانه، علا وه بر این که با مشکلات فراوان روبه رو هستند بر دشواری وظایف اولیا و مربیان خود نیز می افزایند.

    والدین و همچنین مربیان در این دوره سنی، وظیفه ای ویژه به عهده دارند. آنها مجبورند قبل از دست زدن به هرکاری، کودکان را از لحاظ زبان گفتاری تقویت کنند و پرورش دهند و آنها را برای فراهم آوردن زمینه های آموزشی مهیا کنند، اطلاعات و دانسته های آنها را به شکل منظم و منطقی درآورند، مفاهیم را عمق ببخشند، رفتارهای کودکانه را در جهت صحیح هدایت کنند، زمینه های اخلاقی، اجتماعی و معنوی را در کودکان پرورش دهند و تحکیم بخشند و آنها را با بینشی توحیدی، از راه شناخت آثار و پدیده های طبیعی به سوی مبدأ آفرینش هدایت کنند.

    برای آموزش هر موضوعی در هر سنی به دانش آموز، باید آن را به همان گونه ای که کودک محیط خود را درک می کند و با همان معنایی که جهان برای او دارد، بیاموزیم. در حقیقت وظیفه ما ترجمه موضوع به زبان فکری خاص کودک در مرحله رشد اوست.

    به بیان دیگر، هر موضوعی را می توان به زبان فکری خاص کودک تبدیل کرد و در قالب معنایی او ریخت و پس از ادامه یافتن رشد، می توان معناها را با عمق و دقت بیشتری بیان کرد.

    موضوعات آموزش

    آموزش ریاضی شامل فعالیت هایی در جهت تقویت و هماهنگی حواس به منظور تقویت و استفاده از عضلات کوچک دست و آماده کردن برای شروع زندگی تحصیلی و استفاده از ابزار آموزشی و حل مسایل ساده به منظور زمینه سازی برای رشد و پرورش جسمی و ذهنی آمده است.

    به طبقه بندی، به عنوان عاملی برای زمینه سازی فراگیری مجموعه ها و مجموعه سازی اهمیت داده می شود و سپس به بیان مطالبی چون؛ ترتیب و ردیف سازی، ارتباط و همبستگی، ابقا کمیت (تعداد، سطح، حجم) شمارش بی معنا، شمارش بامعنا و مقابله یک به یک، اندازه ها و مقایسه های آنها، شناخت سکه های رایج و سپس به مفاهیم زمانی اشاره مختصری می گردد.

    هدفهای آموزش ریاضی، معمولاً به سه دسته هدف عمده محدود می شود:

    1- هدف های شناختی

    2- هدف های عاطفی

    3- مهارت های ریاضی

    هدف های شناختی: شامل دانش نظری و شناختی ریاضیات و قاعدتاً به صورت محتوا و متون درسی ارائه می شوند و موارد زیر را دربرمی گیرند:

    * اصطلاحات ریاضی؛

    * دانش مفاهیم؛

    * روندها و توالی ها؛

    * دانش معیارها؛

    * دانش حقایق و خاص؛

    * دانش قراردادها؛

    * دانش روش ها.

    تذکر: در ریاضیات اصول و قواعد کلی و قابل تعمیم بسیار است.

    هدف های عاطفی: کلیه رفتارهایی که به علاقه، احساس، نگرش ها، باورها و ارزشها مربوط می شوند، در این دسته قرار می گیرند. داشتن اعتماد به نفس، نداشتن اضطراب، قدرت تصمیم گیری به هنگام حل مسایل ریاضی، نمونه هایی از توانایی عاطفی در ریاضیات است.

    اظهار ناامیدی نسبت به یادگیری ریاضیات، یک احساس عاطفی گرم، ولی منفی است. در مقابل داشتن این عقیده که فرمول های ریاضی را می توان حفظ کرد، یک عاطفه سرد محسوب می شود، زیرا فاقد احساس است.

    حیطه عاطفی در ریاضیات را به سه دسته تقسیم می کنند:

    1- باورهای فردی؛

    2- نگرش های فرد نسبت به ریاضیات؛

    3- احساساتی شامل: احساس شادی از حل مسایل غیرعادی یا حظ هنری از استدلال و منطق ریاضی است.

    مهارت های ریاضی: مهارت هایی که حاصل آموزش ریاضی شامل انواع مختلف ذهنی، عملکردی، فرآیندِی، موقعیتی، ارتباطی، پنهان و... است. مهارت های ریاضی مهم در چهار دسته زیر طبقه بندی می شود:

    1- مهارت های ذهنی: به توانایی تفکر و تجسم اطلاق می شود؛ و در آن دسته فعالیت های ریاضی که جنبه خلاقیت، ابداع، نوآوری، تجسم و غیره دارند، به کار می رود. (به کارگیری ذهن برای حل مسئله)

    2- مهارت های عملکردی: به توانایی تبدیل مهارت ذهنی به عمل یا رفتار گفته می شود. (انجام محاسبات چهار عمل اصلی)

    3- مهارت فرآیندی: بر دانستن چگونگی انجام دادن فعالیت های شناختی دلالت دارد. (توانایی رسم جدول و نمودار)

    4- مهارت موقعیتی: این مهارت به دانستن این که چه هنگام، دانش های مختلف اجرا می شوند، ارتباط می یابد و به تشخیص اهمیت انجام کار دلالت دارد.

    زمینه سازی برای درک مفاهیم ریاضی:کودک برای یادگیری مفاهیم ریاضی در دبستان، باید آمادگی ذهنی لازم را داشته باشد. اساس این آمادگی، درک مفهوم عدد است. بسیاری از والدین در سنین قبل از دبستان، برای تسهیل در امر یادگیری کودکانشان در مدرسه، شمارش اعداد را به آنها می آموزند، غافل از آن که شمارش اعداد؛ یا به عبارتی دقیق تر، به خاطر سپردن اسامی اعداد، هیچ گونه کمکی به درک مفهوم عدد که کلید ریاضیات است، نمی کند؛ بلکه آنچه به کودک برای درک این مفهوم یاری می بخشد، تجارب واقعی و عملی او در زمینه های گروه بندی، ردیف بندی (ترتیب) و تقابل یک به یک است. زیرا عدد، یک مفهوم منطقی است که از ترکیب گروه بندی، ردیف بندی و تقابل به وجود می آید.

    بدیهی است رشد توانایی های کودک برای تفکر و یادگیری در الگوهای منطقی، از طریق تجربه کودک با اشیا واقعی (دست کاری کردن) حاصل می شود، زیرا کودکان از طریق فعالیت هایشان با اشیا مختلف، می فهمند و درک می کنند، نه از طریق مشاهده اشیا و یا چیزهایی که راجع به اشیا به آنها گفته می شود.

    از این رو فعالیت هایی که در سنین قبل از دبستان، در زمینه درک مفهوم عدد به کودک داده می شود، بایستی به صورت تجارب واقعی و عملی باشد، نه به خاطر سپردن و حفظ کردن اسامی اعداد (شمارش اعداد).

    گروه بندی،اساس تفکر خلاقه است و مستلزم این توانایی است که کودک تشابهات و تفاوت های اشیا را تشخیص داده و آنها را به نسبت تشابه و تفاوتشان گروه بندی کند، گروه بندی را می توان براساس معیارهای مختلف، ازجمله رنگ، شکل، مقدار و اندازه انجام داد.

    منبع

    معصومه زمانی- فریده صیادی

    روزنامه همشهری

    1
    کودکان و نوجوانان از ابتدای آغاز دبستان و زمانی که وارد مدرسه می شوند هیچ ترس و دلهره و تصوری درباره امتحان و آزمون های کلاس در ذهن ندارند و اساسا روز امتحان با روزهای دیگر فرقی برایشان نمی کند. اما متاسفانه این والدین و مربیان هستند که بچه ها را نسبت به امتحان آشفته و پریشان می کنند تا حدی که در سالهای بعد چنان دچار اضطراب امتحان می شوند که از مدرسه رفتن امتناع می کنند.
    اضطراب امتحان حالت تشویش نگرانی و هیجان ناخوشایندی است که اغلب دانش آموزان و حتی دانشجویان در ایام امتحانات به آن مبتلا می شوند. گاه این اضطراب با سردرد سرگیجه دل درد حالت تهوع تپش قلب و تنگی نفس نیز همراه می شود.
    یادآوری می نمایم که از امسال در پایه اول ارزشیابی توصیفی اجرا می شود و انشاالله در سالهای آینده در دیگر پایه ها نمره حذف و جایگزین آن ارزشیابی توصیفی که افزایش بهداشت روانی و یاددهی و یادگیری را بدنبال خواهد داشت به منصه ظهور برسد تا شاهد این اضطراب ها نباشیم.
    با این مقدمه به بررسی روشهای ساده ای که والدین و مربیان می توانند با بکار بردن آنها اضطراب امتحان را در بچه ها از بین ببرند می پردازیم.
    1 ـ انجام تکالیف درسی تمرین حل کردن و... باید از ابتدای سال تحصیلی با نظم و جدیت دنبال شود. اگر دانش آموزی در طول سال تحصیلی عملکرد ضعیفی داشته باشد تذکرهای پشت سرهم پدر و مادر در ایام امتحان نه تنها هیچ کمکی به دانش آموز نمی کند بلکه موجب ترس و آشفتگی بیشتر او هم می شود.
    2 ـ هرگونه سخت گیری بی مورد و تنبیه دانش آموزان به دلیل نگرفتن نمرات عالی باعث تشدید اضطراب درونی دانش آموز از درس و مدرسه و امتحان می شود. راه حل نمرات پایین دانش آموز در تنبیه کردن آنها نیست بلکه در یافتن راهی است برای رفع علت اصلی آن که همانا ضعف یادگیری است.
    3 ـ ترس از شکست و عدم قبولی در دانش آموزانی رشد می کند که فکر موفقیت و اول شدن ذهن آنها را بیش از حد به خود مشغول کرده است اگر پدر و مادر خواسته ها و معیارهایی دور از توان و استعداد بچه هایشان داشته باشند آنان را چنان نگران و پریشان می کنند که راه دستیابی به موفقیت برایشان غیرممکن می شود.
    4 ـ هیچ گاه تفاوتهای فردی بچه ها را نادیده نگیرید و مرتب نمرات آنها را با هم مقایسه نکنید زیرا همین امر موجب ناراحتی فشار روانی و بدبینی نسبت به یکدیگر در آنها می شود.
    5 ـ ایجاد آمادگی در بچه ها و فراهم کردن شرایط و امکاناتی که آنها بتوانند با آرامش و راحتی به مطالعه و درس بپردازند می تواند ترس و اضطراب ناشی از امتحان را کاهش دهد.
    6 ـ در مواردی نگرش ها و پیش فرض های منفی دانش آموزان درباره نحوه امتحان دادنشان به شدت بر روحیه آنها اثر می گذارد. مثل وقتی که دانش آموزی از قبل امتحان دائم به خود می گوید: «من هرگز نمی توانم از این امتحان نمره خوبی بگیرم» در صورتی که اگر همین دانش آموز بتواند افکار مثبت و امیدوار کننده را جایگزین ناامیدی و تلقینات منفی اش کند قادر خواهد بود با روحیه بهتر و نشاط بیشتری سرجلسه امتحان حاضر شود. او می تواند بگوید «من این درس را خوب خوانده ام و مطمئنم که می توانم نمره خوبی از آن بگیرم» (البته در صورتی که واقعا درس خوانده باشد)
    نکات قابل توجه والدین و اطرافیان در ایام امتحان
    1 ـ جدولی از برنامه امتحانی فرزندتان تهیه کنید و به آنها در برنامه ریزی مناسب برای مطالعه و درسهای مختلف کمک کنید.
    2 ـ نقاط ضعف و قوت درسی فرزندتان را بشناسید و درصدد رفع آنها برآیید.
    3 ـ با تشویق فرزندتان در انجام تکالیف به آنها دلگرمی بدهید.
    4 ـ خواسته ها و انتظارات خارج از توان بچه ها نداشته باشید.
    5 ـ به بچه ها بگویید که امتحان تنها وسیله ای برای سنجش موفقیت های کلاسی آنان است.
    6 ـ نسبت به خواب و خوراک و آرامش روان فرزندتان دقیق باشید آنها شب قبل از امتحان به موقع بخوابند و صبح صبحانه ای مناسب و کافی بخورند تا در سر جلسه امتحان باعث خواب آلودگی نگردند.
    7 ـ ارزش فرزندتان را با نمراتی که می گیرند نسنجید.
    8 ـ همیشه درباره امتحان دادن مثبت صحبت کنید و بچه ها را از آن نترسانید.
    9 ـ فعالیت های مناسب نظیر ورزشهای آرام و پیاده روی می تواند در ساماندهی مطالب یاد گرفته شده او را یاری دهد.
    0

    تغذیه‌ مناسب‌ در ایام‌ امتحانات‌

    متخصصان تغذیه‌ برای‌ کاهش‌ اضطراب‌ امتحان نیز راهکارهایی‌ ارائه‌ کرده‌اند که‌ همه‌ آنها معتقدند شب‌ امتحان باید غذاهای‌ سبک‌ خورد اما وارد شدن‌ به‌ جلسه‌ امتحان با شکم‌ خالی‌ را نیز کاملا نادرست‌ می‌دانند. ‌ به‌ اعتقاد کارشناسان تغذیه‌‌ از انجایی‌ که‌ کاهش‌ تمرکز در افراد مضطرب‌‌ موجب‌ کاهش‌ قند خون‌ می‌ شود، لذا خوردن‌ خرما ‌کششمش‌‌ انجیرعسل‌ و مانند آن مفید است‌.
    ویتامین‌های‌ گروه‌ نیز اضطراب‌ را کاهش‌ می‌ دهد که‌ برای‌ تامین‌ آن می‌ توان از میوه‌ و سبزی‌ استفاده‌ کرد.

    پیشنهادهایی‌ برای‌ کاهش‌ اضطراب‌ امتحان

    خانم‌ فرخیان از کارشناسان علوم‌ آموزشی‌ معتقد است‌‌ کاهش‌ اضطراب‌ امتحان فقط با مشارکت‌ معلمان و والدین‌ و خواست‌ و اراده‌ خود فرد امکان پذیراست. به‌ همین‌ جهت‌ پیشنهادهایی‌ برای‌ کاهش‌ میزان اضطراب‌ امتحان داده‌ که‌ در ذیل‌ آمده‌ است‌:

    1) معلمان به‌ دانش‌آموزان بیاموزند که‌ شبهای‌ امتحان‌ زمان یادگیری‌ دروس‌ نیست‌ و در این‌ شبها فقط باید به‌ مرور درسها پرداخت‌‌ باید معلمان و مشاوران مدارس‌ روشهای‌ صحیح‌ مطالعه‌ و برنامه‌ریزی‌ درسی‌ را به‌ دانش‌آموزان بیاموزند.‌ مثلا مدتی‌ که‌ مانده‌ به‌ روز امتحان‌ کتاب‌ درسی‌ را به‌ چند قسمت‌ تقسیم‌ کنند وهر روز قسمتی‌ ازآن را بیاموزند و آموخته‌های‌ خود را در جایی‌ یادداشت‌ کنند تا در فرصتهای‌ مختلف‌ بتوانند آنها را مرورکنند.

    2) معلمان باید محیط مساعد وآرامی‌ برای‌ دانش‌آموزان در جلسه‌ امتحان فراهم‌ کنند و در ابتدای‌ جلسه‌ امتحان‌ راهنمایی‌ و توضیح‌ کافی‌ پیرامون‌ آن آزمون‌ بدهند.

    ‌3) والدین‌ باید انتظارات‌ و توقعات‌ خود را با علایق‌ و استعدادهای‌ کودکان هماهنگ‌ سازند و همچنین‌ باید نقاط قوت‌ و استعدادهای‌ فرزندان خود را بشناسند و آنها را تایید و تقویت‌ کنند‌.

    4) والدین‌ باید از مقایسه‌ فرزندان خود با یکدیگر و با دیگرآن پرهیز کنند‌.

    5) هنگام‌ امتحانات‌‌ دانش‌آموزان نیاز به‌ حمایت‌ عاطفی‌ و اطمینان بخشی‌ بیشتری‌ دارند.

    6) والدین‌ باید از توقعات‌ بیجا و فشار بیش‌ از حد برای‌ مطالعه دانش‌آموز خودداری‌ کنند در صورتی‌ که‌ دانش‌آموز از موفقیت‌ در یکی‌ از امتحانات‌ رضایت‌ خاطر نداشت‌‌ والدین‌ او را حمایت‌ و از سرزنش‌ او خودداری کنند‌.

    7) همچنین‌ والدین‌ باید به‌ استراحت‌ و خواب‌ دانش‌آموزان توجه‌ کافی‌ داشته‌ باشند و حتی‌ المقدور برای‌ صبح‌ امتحان‌ صبحانه‌ مناسبی‌ آماده کنند و به‌ هیچ‌ وجه‌ آنها را گرسنه‌ به‌ جلسه‌ امتحان نفرستند‌.

    8) محیط خانواده‌ باید دور از تنشهای‌ عاطفی‌ و مشاجره‌ باشد و محیط فیزیکی آرام‌ و بی‌ سر و صدایی‌ برای‌ مطالعه‌ دانش‌آموزان فراهم‌ شود‌.

    9)اگر دانش‌آموز بیاموزد که‌ در همه‌ موقعیتهای‌ حساس‌ زندگی‌ به‌ خداوند تکیه‌ کند‌ آرامش‌ بیشتری‌ خواهد داشت‌ آموختن‌ دعا یا سورهای‌ کوتاه‌ از قرآن‌ به‌ کاهش‌ اضطراب‌ دانش‌آموز کمک‌ می‌کند‌.

    10) در مورد اضطراب‌های‌ شدید و ناتوان کننده‌ باید به‌ افراد متخصص‌ و مشاوران با تجربه‌ رجوع‌ کرد‌.

    هر ساله‌ با فرارسیدن‌ امتحانات‌ پایان سال‌ نوعی‌ اضطراب‌ در دانش‌آموزان ایجاد می‌ شود. به گزارش واحد مرکزی‌ خبر،‌ این اضطراب در برخی‌ موارد به‌ والدین‌ نیز سرایت‌ می‌ کند به‌ نحوی‌ که‌ در زمان برگزاری‌ امتحانات‌ خرداد‌، فضایی‌ مملو از اضطراب‌ و ناآرامی‌ در زندگی‌ برخی‌ خانواده‌ها ایجاد می‌شود. اگر چه‌ بیشتر کارشناسان بر لزوم‌ کاهش‌ وغلبه‌ بر اضطراب‌ در دانش‌آموزان تاکید کرده‌ اند در این‌ حال‌ وجود مقادیر اندکی‌ اضطراب‌ را نیز برای امتحان موثر می‌دانند و معتقدند موجب آمادگی‌ برای‌ حضور در امتحان می‌ شود. اما پیش‌ از بررسی‌ علل‌ و راهکارهای‌ علمی‌ برای رفع چنین‌ مشکلی‌ آشنایی با علائم‌ و نشانه‌های‌ بروز این‌ پدیده‌ برای‌ مقابله‌ با آن لازم‌ است.

    علائم‌ اضطراب

    براساس‌ تحقیقات‌ کارشناسان عوارضی‌ مانند سردرد ‌ تهوع‌ ‌ دل‌ درد‌ نگرانی‌ خمیازه‌های‌ مکرر ‌خستگی‌ و استرس‌ از مهمترین‌ نشانه‌ های‌ اضطراب‌ پیش‌ ازامتحان و اختلال‌ حواس‌ و وحشت‌ ‌ وقفه‌ ذهنی‌ ‌تعریق‌ کف‌ دست‌ و تهوع‌ نیز ازعلائم‌ اضطراب‌ در زمآن حضور در جلسه‌ امتحان است‌ و چنین‌ عوارضی‌ موجب‌ می‌‌شود اکسیژن‌ کافی‌ به‌ مغز نرسد به‌ همین‌ علت‌ خمیازه‌های‌ مداوم‌ ‌ مقدار ذخیره‌ اکسیژن‌ مغز را افزایش‌ می‌ دهد‌.

    علل‌ بروز اضطراب‌

    دکتر سید حسین‌ سلیمی‌ که‌ درباره‌ مشکلات‌ یادگیری‌ و مسائل‌ آموزشی‌ دانش‌آموزان تحقیقات‌ گسترده‌ ای‌ انجام‌ داده‌ است با اشاره‌ به‌ اینکه‌ بروز اضطراب‌ در دانش‌آموزان‌ ناشی‌ از عملکرد و شیوه‌های‌ آموزشی‌ معلمان وآموزشگاه‌هاست‌ ‌گفت‌ سرزنش‌ و توبیخ‌ فراگیر معلمان‌ زمینه‌ اضطراب‌ و ترس‌ را در دانش‌آموزان‌ تقویت‌ می‌ کند‌. وی‌ افزود‌ ویژگی‌ های‌ خاص‌ امتحان مانند رسمی‌ بودن‌ محیط آزمون‌، ‌محدودیت‌ زمانی‌ و نظارت‌ دقیق‌ آموزشی‌ نیز ازعوامل‌ ایجاد و افزایش‌ اضطراب‌ است‌‌. این‌ کارشناس‌ با بیان این‌ که‌ بروز اضطراب‌ امتحان در دانش‌آموزان قوی‌ نیزممکن‌ است‌ روی‌ دهد،‌ افزود ‌درهر حال‌ علت‌ اصلی‌ بروز اضطراب‌ غیرعادی‌ ناشی‌ از آماده نبودن‌ برای‌ حضور در جلسه‌ امتحان و یادگیری‌ ضعیف‌ تکالیف‌ آموزشی‌ است‌‌. دکتر سلیمی‌ گفت‌: حاضر شدن‌ کمی‌ زودتر از آغاز امتحان در جلسه‌ آزمون‌، حفظ اعتماد به‌ نفس‌، مرور یادداشت‌ها و نکات‌ اصلی‌ ‌آمادگی‌ برای‌ امتحان را افزایش‌ می‌ دهد و از بروز اضطراب‌ جلوگیری‌ می‌ کند‌. شهروز آقاپور کارشناس‌ مسائل‌ آموزشی‌ نیز بروز اضطراب‌ امتحان را ناشی‌ ازعوامل‌ فردی‌ و شخصیتی‌ دانش‌آموزان به‌ ویژه‌ میزان اعتماد به‌ نفس‌ هوش‌ و تمرکز آنان متغیر دانست‌ و گفت‌:‌ عوامل‌ آموزشگاهی‌ و اجتماعی‌ مانند انتظارات‌ معلمان، رقابت‌ ‌ نظام‌ آموزشی‌ حاکم‌ بر مدارس، ‌‌نوع‌ مدارس‌ و مدرک‌ گرایی‌ در ایجاد و بروز اضطراب‌ امتحان موثر است.‌‌ کارشناسان مسائل‌ آموزشی‌ برای‌ پیشگیری‌ از بروزاضطراب‌ امتحان راهکارهای‌ موثری‌ را به‌ شرح‌ ذیل‌ توصیه‌ کرده‌ اند:

    1) ارزیابی‌ واقع بینانه‌ و بدون‌ اغراق‌ از امتحان و اجتناب‌ از توجه‌ بیش از حد به‌ اضطراب.

    ‌2) اعمال‌ رفتارهای‌ سازنده‌ مانند مشورت‌ و تمرین‌.

    3) ‌القائ‌ شایستگی‌ به‌ دانش‌آموزانبرای‌ غلبه‌ بر امتحان.

    4) رفع محرک‌ های‌ نامطلوب‌ و استرس‌ زا مانند احساس‌ گناه‌، ناامنی‌ و ترس‌ ازگرفتن‌ نمره‌ پایین‌.‌

    رفتار دانش‌آموزان درجلسه‌ امتحان چگونه‌ باید باشد؟ دکتر سلیمی‌ از کارشناسان آموزش‌ برای‌ کاهش‌ اضطراب‌ در زمان دادن‌ امتحان به‌ راهکارهایی‌ اعتقاد دارد که‌ عبارتند از:

    جواب‌ دادن‌ را از سوالهای‌ آسان آغاز کنید.

    ‌قبل‌ از نوشتن‌ فکر کنید تا بتوانید منظم‌ به‌ سوال‌ جواب‌ دهید.

    ‌زمان پاسخگویی‌ به‌ سوالات‌ را تنظیم‌ کنید.

    تغذیه‌ مناسب‌ در ایام‌ امتحانات‌

    متخصصان تغذیه‌ برای‌ کاهش‌ اضطراب‌ امتحان نیز راهکارهایی‌ ارائه‌ کرده‌اند که‌ همه‌ آنها معتقدند شب‌ امتحان باید غذاهای‌ سبک‌ خورد اما وارد شدن‌ به‌ جلسه‌ امتحان با شکم‌ خالی‌ را نیز کاملا نادرست‌ می‌دانند. ‌ به‌ اعتقاد کارشناسان تغذیه‌‌ از انجایی‌ که‌ کاهش‌ تمرکز در افراد مضطرب‌‌ موجب‌ کاهش‌ قند خون‌ می‌ شود، لذا خوردن‌ خرما ‌کششمش‌‌ انجیرعسل‌ و مانند آن مفید است‌.
    ویتامین‌های‌ گروه‌ نیز اضطراب‌ را کاهش‌ می‌ دهد که‌ برای‌ تامین‌ آن می‌ توان از میوه‌ و سبزی‌ استفاده‌ کرد.

    پیشنهادهایی‌ برای‌ کاهش‌ اضطراب‌ امتحان

    خانم‌ فرخیان از کارشناسان علوم‌ آموزشی‌ معتقد است‌‌ کاهش‌ اضطراب‌ امتحان فقط با مشارکت‌ معلمان و والدین‌ و خواست‌ و اراده‌ خود فرد امکان پذیراست. به‌ همین‌ جهت‌ پیشنهادهایی‌ برای‌ کاهش‌ میزان اضطراب‌ امتحان داده‌ که‌ درذیل‌ آمده‌ است‌:

    1) معلمان به‌ دانش‌آموزان بیاموزند که‌ شبهای‌ امتحان‌ زمان یادگیری‌ دروس‌ نیست‌ و در این‌ شبها فقط باید به‌ مرور درسها پرداخت‌‌ باید معلمان و مشاوران مدارس‌ روشهای‌ صحیح‌ مطالعه‌ و برنامه‌ریزی‌ درسی‌ را به‌ دانش‌آموزان بیاموزند.‌ مثلا مدتی‌ که‌ مانده‌ به‌ روز امتحان‌ کتاب‌ درسی‌ را به‌ چند قسمت‌ تقسیم‌ کنند وهر روز قسمتی‌ ازآن را بیاموزند و آموخته‌های‌ خود را در جایی‌ یادداشت‌ کنند تا در فرصتهای‌ مختلف‌ بتوانند آنها را مرورکنند.

    2) معلمان باید محیط مساعد وآرامی‌ برای‌ دانش‌آموزان در جلسه‌ امتحان فراهم‌ کنند و در ابتدای‌ جلسه‌ امتحان‌ راهنمایی‌ و توضیح‌ کافی‌ پیرامون‌ آن آزمون‌ بدهند.‌

    3) والدین‌ باید انتظارات‌ و توقعات‌ خود را با علایق‌ و استعدادهای‌ کودکان هماهنگ‌ سازند و همچنین‌ باید نقاط قوت‌ و استعدادهای‌ فرزندان خود را بشناسند و آنها را تایید و تقویت‌ کنند‌.

    4) والدین‌ باید از مقایسه‌ فرزندان خود با یکدیگر و با دیگرآن پرهیز کنند‌.

    5) هنگام‌ امتحانات‌‌ دانش‌آموزان نیاز به‌ حمایت‌ عاطفی‌ و اطمینان بخشی‌ بیشتری‌ دارند.

    6) والدین‌ باید از توقعات‌ بیجا و فشار بیش‌ از حد برای‌ مطالعه دانش‌آموز خودداری‌ کنند در صورتی‌ که‌ دانش‌آموز از موفقیت‌ در یکی‌ از امتحانات‌ رضایت‌ خاطر نداشت‌‌ والدین‌ او را حمایت‌ و از سرزنش‌ او خودداری کنند‌.

    7) همچنین‌ والدین‌ باید به‌ استراحت‌ و خواب‌ دانش‌آموزان توجه‌ کافی‌ داشته‌ باشند و حتی‌ المقدور برای‌ صبح‌ امتحان‌ صبحانه‌ مناسبی‌ آماده کنند و به‌ هیچ‌ وجه‌ آنها را گرسنه‌ به‌ جلسه‌ امتحان نفرستند‌.

    8) محیط خانواده‌ باید دور از تنشهای‌ عاطفی‌ و مشاجره‌ باشد و محیط فیزیکی آرام‌ و بی‌ سر و صدایی‌ برای‌ مطالعه‌ دانش‌آموزان فراهم‌ شود‌.

    9)اگر دانش‌آموز بیاموزد که‌ در همه‌ موقعیتهای‌ حساس‌ زندگی‌ به‌ خداوند تکیه‌ کند‌ آرامش‌ بیشتری‌ خواهد داشت‌ آموختن‌ دعا یا سورهای‌ کوتاه‌ از قرآن‌ به‌ کاهش‌ اضطراب‌ دانش‌آموز کمک‌ می‌کند‌.

    10) در مورد اضطراب‌های‌ شدید و ناتوان کننده‌ باید به‌ افراد متخصص‌ و مشاوران با تجربه‌ رجوع‌ کرد‌.

    0

    درجات کمی از اضطراب برای پیشبرد زندگی طبیعی است ولی مقدار زیاد آن مانع پیشرفت بوده و حتی توانایی انجام کار را از فرد مضطرب می گیرد. نشانه های جسمانی اضطراب عبارتند از: لرزش، عرق کردن دستها، عرق کردن بدن، افزایش ضربان قلب، کوتاهی تنفس، تنش عضلات، سرخ شدن یا گیج شدن، از دست دادن رشته افکار، ناراحتی گوارشی، صدای لرزان، اضطراب امتحان هم یکی از انواع آن می باشد که برای کاهش آن اولیا، سیستم آموزش و پرورش و خود دانش آموز با هماهنگی یکدیگر می توانند نقش مؤثری داشته باشند.

    نقش خانواده

    - محیط خانواده و جو عاطفی حاکم بر آن باید دور از تنشهای عاطفی و مشاجره باشد.
    - سعی شود در ایام امتحانات رفت و آمد و میهمانی های خانوادگی تعطیل یا محدود گردد.
    - محیط فیزیکی آرام و بی سر و صدا برای مطالعه دانش آموزان فراهم نمایید.
    - به استراحت و خواب دانش آموزان توجه کافی داشته باشید.
    - وظایف خانگی محوله به دانش آموزان را حذف یا کاهش دهید.
    - در هنگام امتحانات دانش آموزان نیاز به حمایت عاطفی و اطمینان بخش بیشتری دارند.
    - ساعات تماشای برنامه های تلویزیون تا حد امکان کاهش یابد.
    - از ایجاد ترس و دلهره بی جا در بچه ها خودداری نمایید.
    - از توقعات بی جا و فشار بیش از حد برای مطالعه خودداری نمایید.
    - در صورتی که فرزندتان از موفقیت در یکی از امتحانات رضایت خاطر نداشت، مورد حمایت قرار گیرد و از سرزنش نمودن او خودداری کنید.
    - از حبس کردن دانش آموز در اتاق برای مطالعه کردن خودداری شود و به دانش آموز اجازه استراحت و تفریح لازم نیز داده شود.
    - تغذیه دانش آموز مناسب و مقوی باشد.
    - انتظارات بالا و بیش از حد توانایی از فرزندان می تواند در ایجاد اضطراب و شدت آن مؤثر باشد پس انتظارت مذکور را تعدیل نمایید.
    - کمال گرایی بیش از حد والدین و وسواس شدید خانواده نسبت به نمرات بالا باعث ایجاد اضطراب در فرزندان می شود.
    - از مقایسه فرزندان با یکدیگر و با دیگران پرهیز کنید.
    - از تأکید بیش از حد بر درس خواندن اجتناب کنید.

    نقش مدیران در مدرسه

    - برنامه امتحانی را چند هفته قبل از شروع امتحانات به دانش آموزان اعلام کنید.
    - فاصله بین جلسات امتحان را با توجه به سختی یا آسانی دروس تنظیم نمایید.
    - پس از تهیه برنامه امتحانی تا آنجا که ممکن است تغییر جدیدی در برنامه ایجاد نکنید.
    - از برگزاری امتحانات با وقت بسیار کم اجتناب نمائید.
    - چند دقیقه قبل از شروع امتحان دانش آموزان به محل برگزاری امتحان بروند.
    - محل برگزاری امتحان دارای تهویه مناسب، نور کافی، دمای مناسب و صندلی مناسب باشد. در سالن یا نزدیکی آن، آب آشامیدنی در دسترس باشد.
    - در حد ممکن از نیمکت ها و یا صندلی های سالم در جلسه امتحان استفاده نمایید.
    - محل برگزاری امتحان، عاری از هرگونه عوامل مزاحم از قبیل سر و صدا باشد.
    - با دانش آموزان به صورت اطمینان بخش و امیدوارکننده در کلاس و جلسه امتحان برخورد کنید.
    - قبل از شروع جلسه فاصله افراد رعایت شده باشد تا در حین برگزاری جلسه نیازی به جابجایی و حرکت نباشد.
    - در شروع جلسه آیاتی از کلام الله مجید قرائت شده و چند جمله دعای مناسب بیان گردد.
    - بعد ازشروع جلسه امتحان دانش آموزان را جابجا نکنید.
    - در جلسه امتحان دبیر مربوط به درس حتماً حضور داشته باشد و با جملات اطمینان بخش دانش آموزان را آرام نمایید.
    - مراقبین در حین برگزاری جلسات با یکدیگر صحبت نکنند.
    - سعی شود مراقبین بالای سر دانش آموزان زیاد توقف نکنند.
    - اگر مراقبین مشاهده کردند که دانش آموز جواب را اشتباه نوشته او را سرزنش نکنند.
    - از برخورد شدید با دانش آموزان خاطی اجتناب شود.
    - مراقبین با تبسم و بیان مطلبی نشاط انگیز تنش های احتمالی دانش آموزان را کاهش دهند.
    - در ابتدای جلسه امتحان راهنمایی و توضیح کافی پیرامون آن آزمون داده شود و در حین جلسه از توضیح اضافی که موجب حواس پرتی آنان می شود اجتناب نمایید.
    - سؤالات امتحانی، خوانا و از کیفیت بالا و مناسب برخوردار باشد.
    - با دانش آموزان در حین انجام امتحان گفت و گو نشود.
    - در صورت نیاز پیش نویس در اختیار دانش آموزان قرار داده شود.

    نقش معلمین در مدرسه

    - جلسه امتحان دادگاه حسابرسی نیست و امتحان انتقام نیست.
    - قبل از اتمام کلاسها و شروع امتحانات به دانش آموزان اطمینان بدهید و آنها را از امتحان نترسانید.
    - به دانش آموزان بگویید که سؤالات از کتاب درسی آنهاست و آنها فقط با مطالعه کتابهای درسی خود به راحتی می توانند به سؤالات پاسخ دهند.
    - قبل از امتحانات اصلی از امتحانات مستمر وخودآزمایی به منظور آشنا کردن دانش آموزان با سؤالات و نحوه امتحان استفاده گردد.
    - از ایجاد رقابت ناسالم در میان دانش آموزان اجتناب شود.
    - هدف امتحان باید ارزیابی دانسته های دانش آموزان باشد، نه ندانسته های آنان.
    - از انتظار و توقع بیش از حد در طرح سؤالات امتحان اجتناب نمایید.
    - در طرح سؤال اصول سنجش و اندازه گیری خصوصاً سطح دشواری سؤالات را رعایت نمائید.
    - در ارزشیابی میزان یادگیری دانش آموزان نباید فقط نمره امتحان راملاک و معیار قرار داد و از دیگر شیوه های ارزشیابی نیز استفاده کنید و سعی نمایید سؤالات دشوار را در شماره های آخر قرار دهید.

    0
    برنامه ریزی فعالیتی است که انسان قبل از آنکه بخواهد کاری را شروع نماید، بداند و بگوید چه می خواهد بکند لذا برنامه ریزی صحیح و علمی باعث می شود که انسان با تلاش کمتر مطلب بیشتری یاد بگیرد، زیادخسته نشود و از درس خواندن لذت ببرد. بنابراین ابتدا باید اولویتهای زندگی را مشخص و وقت خود را تقسیم و براساس اهمیت اولویتهای زندگی این وقت را توزیع نماید. باین توصیف برنامه ریزی انسان را از بلاتکلیفی و سردرکمی که زمینه ساز اضطراب و تشویش ناشی از عدم انجام وظایف است دور کرده و با انجام به موقع و موثر فعالیتهای روزانه عاملی مهم در تامین بهداشت روانی فرد خواهد گردید. مهمترین عوامل یادگیری عبارتند از:

    1) داشتن هدف و انگیزه
    2) توجه و دقت
    3) فهمیدن و درک مطلب
    4) همت و پشتکار
    5) امیدواری ضمن آرزوی بهروزی به منظور استفاده بهینه از اوقات خودو موفقیت در تحصیل رعایت نکات زیر توصیه می شود.
    1) برنامه درسی خود را بر اساس برنامه هفتگی کلاس تنظیم نمائید.
    2) میزان ساعات مطالعه روزانه حداقل برابر ساعات آموزشی برنامه کلاسی باشد(4 تا 5 ساعت مطالعه مفید در روز)
    3) برای فهم بهتر و یادگیری بیشتر سعی نمـائید روانخوانی خود را به گونه ای تقویت نما ئید که فهم جملات برای شما آسان گردد.
    4) هنگام مطالعه کاملا متمرکز در کلمات و مفهوم جملات مورد مطالعه باشید.
    5) ساعات مطالعه موثر و مفید در طی شبانه روز برای افراد مختلف متفاوت و براساس تجربه شخصی مشخص می شود. برنامه درسی خود را براساس این شناخت از خود تهیه نمائید.
    6) مطالعه درسی خود را در سه بخش قبل از تدریس دبیر، مرور اجمالی بعد از تدریس همان روز و مطالعه عمیق تنظیم نمائید، مطالعه عمیق را با توجه به برنامه درسی روز بعد انتخاب نمائید.
    7) ساعاتی از برنامه هفتگی را به عنوان وقت آزاد در برنامه درسی پیش بینی نمائید تا در صورت لزوم و یا به هنگام اعلان امتحان توسط دبیران محترم با کمبود وقت مواجه نگردید.
    8) به منظور یادآوری دروس گذشته،ساعاتی از هفته (ترجیحا انتهای هفته) به دوره کردن دروس گذشته بپردازید توصیه می شود 2 تا 3 درس را در هفته دوره نمائید تا در مدت یکماه کلیه دروس یکبار دوره شوند.
    9) سعی نمائید در محیط آرام و بدور از عوامل برهم زننده تمرکز حواس مطالعه نمائید و حتی الامکان محل مطالعه ثابت باشد.
    10)برنامه درسی خود را با برنامه زندگی روزانه خانواده هماهنگ نمائید تا تداخلی پیش نیایدو ساعات نهار و شام بهمراه و در کنار سایر اعضای خانواده باشد.
    11) دانش آموزان نوبت صبح یکساعت استراحت پس از صرف نهار را حتما در برنامه روزانه خود مورد توجه قرار دهند.
    12) از تماشای تلویزیون و یا انجام بازیهای رایانه ای بعنوان وقت استراحت بین مطالعه دروس جدا پرهیز شود.
    13) برنامه غذائی خود را طوری تنظیم نمائید که در ساعات مطالعه معده کاملا خالی و یا کاملا پر نباشد.
    14) فضای اتاق مطالعه خیلی گرم و یا خیلی سرد نباشد و از حالت دراز کش هنگام مطالعه جدا پرهیز نمائید.
    15) برای موفقیت بیشتر در یادگیری روشهای مطالعه و یادگیری را مورد توجه قرار دهید.
    0
    ظاهراً اکثریت افراد، هوش را یکی از عوامل بسیار مهم در امر موفقیت تحصیلی تلقی می کنند. ولی بسیاری از بچه های ناموفق در تحصیل کسانی هستند که در مدرسه معدل های پایین تر از آنچه از وضعیت هوشی آنان انتظار می رود کسب می کنند. به طور کلی این موضوع پذیرفته شده است که عوامل گوناگونی در موفقیت تحصیلی دخالت دارد. نه تنها استعداد عمومی و آموزشی مناسب، بلکه عواملی مانند علاقه ی درونی به ماده ی تدریس شده، انگیزه ی کودک نسبت به موفقیت و باور او به موفقیت نیز نقش مهمی دارند. عملکرد ضعیف تحصیلی و کم آموزی اختلافی است بین ظرفیت یا توانایی بالقوه فرد و عملکرد وی که منجر به گرفتن نمرات پایین تر از آنچه هوش قادر به اکتساب آن هستند می شود. این تعریف شامل نمرات پایینی که ناشی از هوش محدود باشد نمی شود و تنها افرادی را در بر می گیرد که از لحاظ هوش متوسط بالا بوده ولی از لحاظ تحصیلی کمتر موفق هستند و به طور غیر منتظره عملکردضعیف تحصیلی از خود نشان می دهند. چنین عدم موفقیت در شکوفایی بالقوه تحصیلی را حدوداً در 25 درصد کودکان سنین مدرسه و 30 الی 50 درصد نوجوانانی که در کلینیک های روان پزشکی تحت درمان هستند تخمین زده اند. جوانانی که نمی توانند یا بی میل به استفاده بالقوه از نیروی عقلانی خود هستند، معمولاً پیشرفتهای آموزشی و شغلی را که در حیطه توانایی آنهاست از دست می دهند مطالعات طولی همبستگی مثبت بسیار بالایی بین تلاش عقلانی پیشرفت تحصیلی و سطح شغلی در دوران بزرگسالی را نشان داده است. نوجوانانی که ترک تحصیل می کنند احتمال مضاعف بیکار ماندن آنها در سنین جوانی بیشتر از افرادی است که از مدرسه فارغ التحصیل می شوند. به علت اینکه ترک تحصیل شامل اتلاف وقت و قوای جوانان است و می تواند به عنوان یک مشکل اجتماعی تلقی شود. الگوهای پیشرفت ناکافی تحصیلی اغلب در سالهای اولیه مدرسه ظاهر شده و تا دوره نوجوانی ریشه دارتر می شود. تحقیقات نشان می دهد که 50 درصد دانش آموزان دبیرستان اولین شکست تحصیلی را در دوم دبستان، 75 درصد تا چهارم دبستان و 90درصد تا دوم راهنمایی تجربه می کنند. سپس از آغاز این الگو به عنوان یک دوره معیوب عمل خواهد نمود. زمینه ضعف دانش آموزان ناموفق در درسی که قبلاً در آن با شکست مواجه شده اند، اعتماد به نفس آنها را پایین می آورد و فقدان انگیزش و لذت در یادگیری به تدریج منجر به اختلاف بیشتری بین توانایی بالقوه و عملکرد تحصیلی می شود. علل افت تحصیلی پیشرفت ناکامی تحصیلی، ناشی از علل مختلف است. احتمالاً علی رغم وجود هوش عمومی مناسب در بین بچه های دبستان، بی دقتی معمول ترین دلیل عملکرد ضعیف تحصیلی است. این مسئله که در اواخر دوره کودکی شروع و تا دوران نوجوانی ادامه می یابد، بطور فزاینده از عوامل اجتماعی فرهنگی و روانشناختی ناشی می شود. این عوامل شامل انگیزش پایین، امکانات محدود، کیفیت معین رشد یا آسیب شناسی روانی احساس خاص انزجار نسبت به جریان یادگیری ناسازگارانه تعامل خانواده می باشد. عوامل اجتماعی فرهنگی در بسیاری از جوانان ناموفق در تحصیل، اختلاف بین عملکرد تحصیلی و ظرفیت عقلانی قبل از هر گونه آسیب شناسی روانی، عوامل اجتماعی فرهنگی را منعکس می کند. این عوامل اساساً با تولید انگیزش پایین برای موفقیت تحصیلی یا امکانات محدود جهت اکتساب آن به کسب معدلهای پایین و بر خلاف انتظار منجر می شود. مشاهده شده است که معمولی ترین علت ترک تحصیل در پسران»بی علاقه بودن«و برای دختران»ازدواج«می باشد. هر چند که تحقیقات زیادی در مورد منشاء اجتماعی فرهنگی انگیزه پایین تحصیلی صورت نگرفته، ولی مدارک کافی بر این اعتقاد که ارزشها و اهداف غیر تحصیلی توسط عمومی خانوادگی، مدرسه، گروه همسالان و نقش جنسی پرورده می شود، وجود دارد. انگیزه پایین مکرراً در مطالعات آشکار شده است دانش آموزانی که در شرایط تحصیلی موفق هستند بر عکس جوانانی که به ارزشهای عقلانی و اهداف تحصیلی گرایش ندارند، فاقد انگیزه برای تلاش در شرایط تحصیلی می باشند چنین دانش آموزانی شرایط تحصیلی را دوست نداشته و انتظار هیچگونه رضایت درونی یا پاداش بیرونی برای عملکرد خوب ندارند. اگر یادگیرنده معتقد باشد که در گذشته، در یادگیری مطالب مشابه با مطلب جدید موفق بوده است، با علاقه مندی به مطلب جدید برخورد خواهدکرد. اما اگر به این اعتقاد رسیده باشد که یادگیری مطلب جدید نیز مانند یادگیری مطالب مشابه گذشته منجر به شکست خواهد شد، علاقه ای نسبت به یادگیری آن مطلب از خود نشان نخواهد داد. این عواطف و انگیزه های مثبت و منفی ابتدا مشخص و محدود به موضوعهای خاص بوده ولی با افزایش تجارب مثبت و منفی گسترش یافته و تا آنجا پیش می روند که تمام درسهای آموزشگاهی را در بر می گیرند. باور فرد در توانایی اش برای موفق شدن بخش جدایی ناپذیر مکانیزم انگیزش نسبت به موفقیت است. کودکان برانگیخته برای پیشرفت نه تنها باید موفقیت را ارزیابی کنند، بلکه لازم است باور کنند که چنین موفقیتی ممکن است به عقیده بندوراوشانگ (1981) قرار دادن»شرایط رضایت از خود«در سطح معینی از عملکرد باعث می شود تا افراد در کوشش هایشان آنقدر پافشاری کنند تا عملکردشان با معیارهای درونیشان یکی شود. آنها اضافه می کنند اثرادراکات فردی می تواند بر انتخاب فعالیت افراد، میزان تلاشی که باید بخرج دهند و زمان مقاومت آنها در برابر مشکلات اثر بگذارند. اثرات خانوادگی نوجوانان و جوانان معمولاً با احساسات والدین خود در مورد تحصیل و مدرسه همانند سازی می کنند. والدینی که به روند آموزشی ارزش قائل هستند و برای تلاشهای معلمین احترام قائل می شوند، نگرشهای مثبت را تقویت می کنند. در صورتی که والدینی که معلمین را تحقیر می کنند و یا ادعا دارند که بدون تحصیل زیاد، امکانات زندگی را کسب کرده اند، نگرشهای منفی را می پرورانند. والدینی که نسبت به فواید آموزش رسمی به عنوان وسیله ای برای پیشرفت زندگی مشکوک هستند اغلب به کیفیت فرزندان در مدرسه توجه اندکی نشان می دهند پاداش و تنبیه هایی را که آنها در شیوه تربیتی بکار می برند، اغلب هیچ ارتباطی با تکالیف مدرسه یا دریافت معدلهای خوب درسی توسط فرزندان خود ندارند. در نتیجه آنها انگیزه چندانی برای پیشرفت تحصیلی بدست نخواهند آورد. داده های حاصل از مطالعات طولی رشد کودک تایید کرده است که هر قدر والدین ارزش بیشتری برای اکتساب عقلانی خود قائل باشند برای اکتسابات عقلانی فرزندانشان نیز ارزش قائل خواهند بود و در فعالیتهای عقلانی آنها نیز بیشتر شرکت خواهند کرد. والدین بر خلاف آنچه بر زبان می آورند نوعی بیزاری درونی نسبت به تحصیل دارند که به نحوی آن را به فرزندان خود منتقل می کنند، به عنوان مثال شخصی که علی رغم سطح تحصیل پایین یا سابقه بد تحصیلی موفقیت خوبی در بازار کار کسب کرده اند، فرزند خود را به علت احراز معدل پایین یا نداشتن نگرش مثبت به تحصیل سرزنش می کند، اما غیر مستقیم بوسیله رفتارهای دیگر خود این پیغام را که بدون تحصیل هم می توان موفق شد، منتقل می کند. در چنین مواردی پرواضح است که سطح تحصیل والدین هر قدر پایین تر باشد، احتمال بیشتر کسب معدلهای پایین و ترک تحصیل وجود دارد. این کیفیت در تحقیقات مکرراً آشکار شده که معدل نوجوانان همبستگی مثبت با سطح تحصیل والدین دارد، مشابه آن نوجوانانی که نگرش منفی نسبت به مدرسه دارند، اغلب در خانواده یا محل زندگی خود الگوهایی از بزرگسالان را ندارند که از تحصیل بهره مند شده باشند، همانطور که این یافته ها مشخص می کند، طبقه اجتماعی والدین ممکن است عاملی برای تعیین نگرش فرزندان نسبت به مدرسه باشد، والدین طبقات متوسط و بالا معمولاً از سطح تحصیلی خوب برخوردار هستند و تحصیل را بهترین راه برای آماده شدن برای زندگی، از لحاظ اجتماعی، روانشناختی و شغلی می دانند در نتیجه آنها همیشه از فواید تحصیل صحبت می کنند و فعالیتهای تحصیلی فرزندانشان را مورد توجه قرار می دهند و آنچه را که در مدرسه آموخته اند مورد بحث قرار می دهند و برخلاف آنان، والدین طبقات پایین که از حداقل سطح تحصیلی برخوردارند ممکن است مدرسه را با نگرش منفی بررسی کنند و لزومی برای شرکت فرزندان خود در مدرسه به عنوان یک نیاز قانونی یا راهی برای اکتساب شغل پردرآمدتر نبینند. در نتیجه احتمال اینکه آنها در مورد فعالیتهای تحصیلی با فرزندان خود بحث کنند. آنها را درک و یا در ارتباط با دروس آنها را یاری داده و موفقیت هایشان را تحسین کنند، کمتر است. دانش آموزانی که در مدارس فاقد امکانات و معلمین کافی و در کلاسهای بر جمعیت حضور دارند، ممکن است نتوانند مهارتهای اساسی تحصیلی و عادات مطالعه لازم را در ارتباط با تحصیل دبیرستانی کسب نمایند.
    0

    در عصر گسترش روزافزون اطلاعات و ارتباطات <عصر دانایی> به سر می‌بریم اهداف آموزش و پرورش در سطح جهان به خوبی بیانگر این مطلب است که از مهم‌ترین نیازهای هر جامعه تعلیم و تربیت افرادی است که با اتکا به نیروی اراده و تعقل خویش منطقی بیاندیشد و به جای وابستگی و استفاده از دستاوردهای اقتصادی و فرهنگی دیگران، خود مولد دانش، فناوری و فرهنگ مناسب برای زندگی مستقل درعصر دانایی باشند، در این راستا با مشکلی اساسی در نظام‌های آموزشی مواجه هستیم که همان <افت تحصیلی> است که هر ساله هزینه‌های سنگینی به بار می‌آورد و همچنان در حال افزایش است. بسیاری از دانش‌آموزان نمی‌توانند از پس مواد و محتوای آموزش مسایل برآمده یا در موعد مقرر به پایان رسانند، تاسف‌انگیزتر نیست که بدانیم بسیاری از این افراد توانایی‌های لازم برای کسب موفقیت را دارند و موفق نمی‌شوند، از طرفی هم علی‌رغم توسعه کمی آموزش رسمی در چند دهه اخیر شاهد انتقاداتی از شرایط کیفی تعلیم و تربیت در عرصه‌های مختلف بوده‌ایم، شرایطی که موجب پدید آمدن دانش‌آموزان بی‌احساس و انگیزه، فارغ‌التحصیلان بی‌علم و معلمان فاقد خلاقیت شده است، به طوری که هر چه سطح تحصیلی بالاتر می‌رود، شوق آموختن در دانش آموزان کمتر می‌شود.

    در ابتدا به تعریف افت تحصیلی می‌پردازیم؛ منظور از افت تحصیلی <کاهش عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان از سطحی رضایت بخش به سطحی نامطلوب است> بهترین شاخص برای <بررسی افت و پیشرفت تحصیلی> سطح عملکرد قبلی و فعلی خود دانش آموز است.
    ابعاد افت تحصیلی دانش آموز که بهم وابسته هستند عبارتند از:
    فردی (مانند: هوش، حافظه، مشکلات جسمی و...)
    خانواده (مانند: ناآرامی محیط، نظام ارزشی حاکم بر خانواده و...)
    مدرسه (مانند: شیوه تدریس و نحوه نگرش معلم، عدم استفاده مناسب از وسایل کمک آموزشی، تعداد زیاد دانش‌آموزان، شلوغی کلاس‌ها و...)
    جامعه (مانند: بیکاری تحصیل‌کرده‌ها)
    علل فردی:
    1- هوش و توانایی‌های ذهنی الف) هوش عمومی، توانایی است که در اغلب فعالیت‌های انسان خود را نشان می‌دهد (رابطه عمومی بین نمرات دروس مختلف). ب) هوش اختصاصی: هر فرد در یک زمینه خاصی از آن بهره‌مند است.
    2- توجه‌
    3- انگیزه‌
    4- آشفتگی‌های عاطفی- هیجانی‌
    نارسایی‌ها یا ناراحتی‌های جسمی‌
    علل فردی:
    1- هوش: امروزه دیگر مثل گذشته به هوش اهمیتی داده نمی‌شود، تحقیقات نشان می‌دهد؛ حدود 10 درصد از موارد افت تحصیلی به علت ناتوانی ذهنی و عدم کنش فرد است، از بین دو دانش آموز با بهره هوشی مساوی آن موفق‌تر خواهد شد که تلاش بیشتر نموده و پشتکار زیادتر داشته باشد.
    2- توجه: برای یادگیری و به خاطر سپردن هر مطلبی، اولین شرط توجه به آن مطلب است. حتی اگر دانش آموز هوش بالا داشته باشد، ولی توجه نکند نمی‌تواند خوب یاد بگیرد؛ علت افت و شکست بعضی از دانش‌آموزان عدم توجه به معلم و مواد تدریس شده و عدم تمرکز حواس هنگام مطالعه و انجام تکالیف است.
    3- انگیزه: به حالت‌های درونی فرد که موجب هدایت رفتار او به سوی نوعی هدف خاص، که در واقع موتور حرکت هر فرد را انگیزه گویند. کسانی که دارای ترس شدید از شکست هستند یا افرادی کمال‌گرا مطلقا نمره خوب می‌خواهند، به سوی تکلیف بسیار آسان که احتمال موفقیت در آنها زیاد و احتمال شکست بسیار کم است، روی می‌آورند یا به تکالیف بسیار دشوار که بتوانند از دشواری آنها به عنوان بهانه‌ای برای عدم موفقیت استفاده کرد.
    4- آشفتگی‌های عاطفی و هیجانی: فشارهای روانی خاص هر مرحله از رشد می‌تواند باعث اشتغال خاطر، آسیب وارد آمدن به قوای هوشی، تحلیل انرژی ذهنی، عدم تمرکز حواس و در نهایت افت تحصیلی دانش‌آموزان شود (در دوره نوجوانی مساله میزان توجه و نوع ارتباط با جنس مخالف و میزان پذیرفته شدن در جامعه و در جمع همسالان و خانواده بسیار تعیین کننده است).
    نارسایی و یا ناتوانی جسمی‌
    الف) بنیه ضعیف جسمی و آماده ابتلا به انواع بیماری‌ها.
    ب) ضعف در بینایی و شنوایی.
    ج) ناراحتی‌های مربوط به مراکز عصبی و ناهماهنگی‌های جسمی و حرکتی.
    د) مشکلات ارتباطی- فقدان مهارت اجتماعی (برقراری ارتباط با معلمان و همکلاسی‌ها) باعث گوشه‌گیری انزواگزینی کودک و افت تحصیلی خواهد شد.
    علل خانوادگی افت تحصیلی:
    الف) روابط نظام ارزشی خانواده:‌ مهم‌ترین عامل موثر در نگرش دانش‌آموز نسبت به <تحصیل> خانواده است؛ اگر نگرش خانواده نسبت به درس، مدرسه، معلمان منفی باشد به تدریج دانش‌آموز هم نگرشی منفی پیدا می‌کند، موارد زیادی از افت و یا شکست تحصیلی مربوط به همین مساله نگرش منفی و تضادهاست. مهم‌ترین نقش خانواده ایجاد محیطی آرام، مساعد مطالعه و انجام تکالیف به دور از سر و صدا و تلویزیون، بازی سایر کودکان است و علاوه بر آن عدم برگزاری مراسم‌، جشن‌ها در ایام امتحانات، غنی کردن محیط.
    1- خانواده: بدین صورت که به جای خرید اشیاء و مواد غیرضروری از طریق خرید کتاب‌های کمک درسی، غیردرسی و وسایل کمک آموزشی تا به وسیله آنها اوقات فراغت دانش‌آموز با آنها پر شود.
    ب) فقر مالی خانواده که محروم ماندن از غذای سالم و کافی تاثیر غیرمستقیم بر افت تحصیلی دارد.
    ج) فقر فرهنگی، بی‌سوادی و یا کم‌سوادی والدین.
    د) فقدان والد یا والدین.
    ه-) وجود مشاجرات و ناسازگاری میان والدین.
    و) نحوه ارتباط دانش آموز با برادران و خواهران و الگو گرفتن از رفتار آنان (اگر همه اهل مطالعه و تحصیل باشند، او نیز رغبت بیشتر به این مساله پیدا می‌کند و برعکس).
    علل آموزشی (مدرسه‌ای)
    شیوه تدریس معلم: هر دانش‌آموز به شیوه خاص مطالب را فرامی‌گیرد، معلمان می‌بایستی با توجه به شناخت از دانش‌آموزان و توجه به اصل تفاوت‌های فردی آنان روش خود را انتخاب و اجرا نمایند.
    برنامه درسی مدرسه: مناسب نبودن زمان (همه درس‌های سخت با هم در یک روز تدریس شوند).
    انتظارات و پیش‌داوری‌های معلم: انتظار عدم موفقیت و پیش‌داوری غلط معلم از دانش‌آموز.
    شرایط فیزیکی کلاس: گرما، سرما، نظافت، نور، سر و صدای غیرمعمول.
    تعویض مکرر معلمان: در طی سال تحصیلی و ناتوانی بعضی از دانش‌آموزان در سازگاری با روش تدریس و خصوصیات معلم.
    ارزیابی‌های نادرست معلمان از عملکرد دانش‌آموزان، پیش‌داوری‌ها و زیر سوال بردن شخصیت دانش‌آموزان.
    عوامل دیگر افت تحصیلی: کنترل نامناسب کلاس توسط معلم.
    فقدان وسایل کمک آموزشی.
    عدم همکاری و ارتباط مستمر بین اولیا و مدرسه.
    فقدان نظم و انضباط در کلاس و مدرسه.
    کمبود فضاهای آموزشی.
    راهکارها:

    - تشویق تعامل میان معلم و دانش‌آموزان‌
    - گسترش همکاری بین دانش آموزان‌
    - تشویق و توسعه یادگیری فعال‌
    4 اصل یادگیری موثر برای دانش آموزان:
    - نیت‌
    - واکنش فعالانه داشته باشند.
    - زمان‌های استراتژیک برای مطالعه را در نظر داشته باشند.
    - ایجاد بازخورد سریع‌
    - تاکید بر استفاده از زمان‌
    - افزایش سطح انتظارات از دانش آموزان‌
    - پذیرش استعدادهای گوناگون و روش‌های یادگیری‌
    - معلمان احساس نیاز به آن مطلب یا درس را در دانش آموز ایجاد کنند.
    - اگر دانش آموز شکست در درسی داشت کمک به کسب موفقیت و احساس کردن موفقیت، تا بار نگرش منفی در آن درس را از بین برد.
    - انتظار در هر درس چیست؟ هدف‌ها روشن و شفاف باشند.
    - معلم در آغاز تدریس روش مطالعه خاص درس خود را به دانش‌آموز بگوید.
    - تشویق کلامی در شرایط ایجاد شده از جانب معلم، اولیا و مسوولان.
    - تکالیف درسی نه خیلی سخت، نه خیلی مشکل باشند.
    - تکالیف یکنواخت نباشد.
    - آزمون‌ها و نمره‌ها به عنوان وسیله ایجاد انگیزه باشد.
    - مطالب از ساده به مشکل باشد.
    - فعال کردن دانش آموز هنگام تدریس نفی حسادت و چشم هم چشمی، بلکه ایجاد رقابت مثبت بین آنها.
    برای تقویت حافظه‌
    1- رژیم غذایی سالم و نخوردن غذاهای آماده‌
    2- داشتن فعالیت مرتب هوازی (مثل پیاده‌روی)
    3- به کار بردن روش‌های پرورش و فعال سازی ذهن مثل حل جدول‌
    4- داشتن برنامه آرام سازی بدن (مثل ریلکسیشن).

    0

    تعریف افت‌ تحصیلی

    کاربرد‌ اصطلاح افت ‌تحصیلی یا اتلاف د‌ر آموزش و پرورش، از زبان اقتصاد‌د‌انان گرفته شد‌ه و آموزش و پرورش را به صنعتی تشبیه می‌کند‌ که بخشی از سرمایه و مواد‌ اولیه را که باید‌ به محصول نهایی تبد‌یل می‌شد‌، تلف کرد‌ه و نتیجه مطلوب و مورد‌ انتظار را به بار نیاورد‌ه است. البته کاربرد‌ اصطلاح قصور و واماند‌گی د‌ر تحصیل مطلوب‌تر است.

    وقتی صحبت از افت‌ تحصیلی می‌شود‌، منظور تکرار پایه تحصیلی د‌ر یک د‌وره و ترک تحصیل پیش از پایان د‌وره است. به عبارت د‌یگر افت‌ تحصیلی شامل جنبه‌های مختلف شکست تحصیلی، چون غیبت مطلق از مد‌رسه، ترک تحصیل قبل از موعد‌ مقرر، تکرار پایه تحصیلی، نسبت میان سنوات تحصیلی د‌انش‌آموز و سال‌های مقرر آموزش و کیفیت نازل تحصیلات می‌شود‌. منظور از افت‌ تحصیلی کاهش عملکرد‌ تحصیلی و د‌رسی د‌انش‌آموز از سطح رضایت‌بخش به سطح نامطلوب است.

    افت‌ تحصیلی یعنی د‌انش‌آموز د‌ر هنگام تحصیل بعد‌ از یک د‌وره موفقیت تحصیلی یا متوسط، به‌تد‌ریج ظرفیت یاد‌گیری او کاهش یافته و یا تکرار پایه تحصیلی د‌اشته باشد‌. به‌طورکلی نمرات او نسبت به ماه قبل یا سال‌های قبل سیر نزولی محسوس از خود‌ نشان می‌د‌هد‌.

    افت‌ تحصیلی به‌عنوان شاخص اتلاف آموزشی، از نظر مفهوم عام به هر گونه ضعف د‌ر سواد‌آموزی و یا وجود‌ بیسواد‌ی گفته می‌شود‌. اما از نظر مفهوم خاص عبارت از محقق نشد‌ن انتظارات آموزشی و شکست د‌ر اهد‌اف آموزشی است و نا بسامانی د‌ر فرآیند‌ یاد‌د‌هی - یاد‌گیری را د‌ر برمی‌گیرد‌.

    ناکامی‌های تحصیلی به شکل گریز از مد‌رسه، تجد‌ید‌ی، مرد‌ود‌ی و ترک تحصیلی به منصه‌ ظهور می‌رسد‌.

    تاریخچه افت‌ تحصیلی

    افت‌ تحصیلی از د‌یر باز مورد‌ نظر سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان آموزشی، مسؤولان آموزشی و خانواد‌ه‌ها بود‌ه و همگی از خسارات ناشی از افت تحصیلی د‌انش‌آموزان د‌ر جنبه‌های ماد‌ی و انسانی آن آگاهی د‌اشته‌اند‌.

    به نظر می‌رسد‌ افت‌ تحصیلی به مفهوم عام آن از گذشته د‌ور، حتی د‌وران باستان و از صد‌ر اسلام د‌ر ایران و جهان وجود‌ د‌اشته است اما افت‌ تحصیلی به معنای خاص آن یعنی ناکامی ‌د‌ر تحقق انتظارات آموزشی و شکست د‌ر موفقیت‌های تحصیلی (آموزشی) د‌ر صد‌ساله اخیر د‌ر ایران و د‌ر چند‌ قرن اخیر د‌ر کشورهای د‌یگر جهان، به‌وجود‌ آمد‌ه است.

    مبانی روانشناختی افت‌ تحصیلی:

    1- شرایط اجتماعی و اقتصاد‌ی: کود‌کانی که والد‌ین آنها از قد‌رت اقتصاد‌ی- اجتماعی پایین‌تری برخورد‌ارند‌ و خانواد‌ه‌های آنها با محرومیت‌های اقتصاد‌ی مواجه می‌باشند‌، افت‌ تحصیلی بیشتری د‌ارند‌. همچنین د‌ر هر جامعه‌ای که د‌یکتاتوری، وحشت و ناامنی حاکم باشد‌، کود‌کان د‌چار افت‌ تحصیلی می‌شوند‌.

    2- شرایط آموزشی و امکانات مطلوب تحصیلی: د‌ر صورتی که از حواس مختلف انسان برای یاد‌گیری استفاد‌ه شود‌، مسلماً یاد‌گیری راحت‌تر و عمیق‌تر صورت می‌گیرد‌ و شرایط و امکانات آموزشی به تحقق این امر کمک شایانی می‌کند‌. عد‌م امکانات مطلوب تحصیلی و شرایط آموزشی معمولا عواملی هستند‌ که د‌ر ایجاد‌ افت‌ تحصیلی د‌خیل می‌باشند‌. امکاناتی از قبیل مد‌رسه، کلاس، کتاب‌های د‌رسی مناسب و بهره‌مند‌ی از معلمان باسواد‌ و کارآمد‌، همه از عواملی‌اند‌ که از پید‌ایش افت‌ تحصیلی پیشگیری می‌کنند‌.

    3- شرایط فیزیولوژیک یاد‌گیرند‌ه: معمولاً شرایط فیزیولوژیک د‌انش‌آموزان د‌ر مد‌ارس ما مورد‌ غفلت قرار می‌گیرند‌، بعضی‌ها د‌چار ضعف شنوایی هستند‌ (حد‌ود‌ 2 د‌رصد‌ سخت شنواهستند‌). بعضی ضعف بینایی د‌ارند‌. مسئله د‌یگر گرسنگی کود‌کان است. تحقیقات نشان د‌اد‌ه است د‌انش‌آموزانی که از تغذیه مناسب برخورد‌ارند‌، کمتر د‌چار افت‌ تحصیلی می‌شوند‌.

    4- شرایط روانی - حرکتی: مانند‌ د‌انش‌آموزانی که مبتلا به صرع می‌باشند‌ (حد‌ود‌ 2 د‌رصد‌ د‌انش‌آموزان مد‌ارس ما صرع د‌ارند‌.) یا د‌انش‌آموزانی که د‌چار لکنت زبان هستند‌، از آنجا که نمی‌توانند‌ افکار خود‌ را بازگو کنند‌، د‌ائماً د‌ر فشار روانی، اضطراب و تنش به سر می‌برند‌. گروه د‌یگر د‌انش‌آموزانی هستند‌ که به فلج مغزی د‌چار هستند‌. این قبیل کود‌کان لزوماً عقب‌ماند‌ه نیستند‌ بلکه برخی از آنها تیزهوش نیز هستند‌ و افت‌ تحصیلی آنها به این د‌لیل است که فاقد‌ حرکت هستند‌.

    5- سازش‌نایافتگی رفتاری: کود‌کانی که به ناسازگاری عاطفی مبتلا هستند‌، از نظر رفتاری با محیط سازش ند‌ارند‌ و از یک تعامل بین فرد‌ی به نحو مطلوب برخورد‌ار نیستند‌. 99 د‌رصد‌ از این کود‌کان د‌ر مد‌ارس چون سازگاری با خود‌ و محیط ند‌ارند‌، افت‌ تحصیلی بیشتری د‌ارند‌. به طور کلی رفتارهایی از قبیل(بیش فعالی، بی توجهی، کمرویی، د‌ر خود‌ فروماند‌گی و پرخاشگری همه تحت عنوان سازش نایافتگی رفتاری خواند‌ه می‌شوند‌ و د‌ر ایجاد‌ افت‌ تحصیلی موثرند‌.

    6-شرایط عاطفی و روانی: شاید‌ بتوان گفت این مورد‌ د‌ر کشور ما عامل اصلی افت‌ تحصیلی می‌باشد‌. همواره سخن بر سر این است که میان ظرفیت بالقوه کود‌کان و آنچه انجام می‌د‌هند‌، فاصله‌ای وجود‌ د‌ارد‌. امروزه روانشناسان معتقد‌ند‌ نباید‌ صرفاً به د‌نبال سنجش هوش کود‌کان بود‌ بلکه باید‌ ظرفیت یاد‌گیری آنها را به د‌ست آورد‌، زیرا همواره ظرفیت یاد‌گیری بچه‌ها بسیار بیشتر از آن است که می‌آموزند‌.

    عمد‌ه‌ترین د‌لائل افت‌ تحصیلی

    1- عوامل فرد‌ی: شامل هوش، توجه و د‌قت، انگیزه، هیجانات و آشفتگی‌های عاطفی و نارسائی‌های جسمی.

    2- عوامل خانواد‌گی: شامل روابط خانواد‌گی، فقر مالی و اقتصاد‌ی، فقر فرهنگی والد‌ین، فقد‌ان والد‌ین یا والد‌.

    3- علل آموزشی مد‌رسه: شامل شیوه تد‌ریس معلم، برنامه د‌رسی مد‌رسه، پیشد‌اوری معلم، شرایط فیزیکی کلاس، ارزیابی‌های ناد‌رست معلمان از عملکرد‌ د‌انش‌آموزان، پایین بود‌ن نسبت معلم به د‌انش‌آموزان، کمبود‌ معلم مجرب، آموزش‌د‌ید‌ه و علاقه‌مند‌ به تد‌ریس و تحت پوشش قرار نگرفتن د‌انش‌آموزان واجب‌التعلیم.


    راه‌های کاهش افت‌ تحصیلی

    افت‌ تحصیلی موضوعی غیر قابل حل نیست، اما حل آن هم یکباره و ناگهانی و با شیوه‌های آنی میسر نیست. برای مقابله با این پد‌ید‌ه، به برنامه‌ریزی‌های د‌رازمد‌ت و زیربنایی احتیاج است. برنامه‌هایی که بر اساس واقعیت‌های اجتماعی باشند‌ و ضمانت اجرایی به عنوان یکی از اصول برنامه‌ریزی آموزشی را د‌اشته باشند‌.

    الف: برنامه‌های د‌رازمد‌ت یا بنیاد‌ی: این برنامه‌ها تد‌ابیر زیربنایی است که یک سیاست کلی را د‌ر نظام آموزشی می‌طلبد‌. برخی از جزییات این روش‌ها عبارتند‌ از:

    1- تجد‌ید‌ نظر د‌ر نظام ارزشیابی.

    2- کاهش تعد‌اد‌ د‌انش‌آموزان هر کلاس.

    3- ارزیابی هوشی د‌انش‌آموزان قبل از د‌بستان.

    4- فراهم کرد‌ن امکانات آموزش و پرورش.

    ب: برنامه‌های کوتاه مد‌ت: جزئیات این برنامه‌ها به شرح زیر است:

    1- تهیه به موقع کتاب‌های د‌رسی و فراهم آورد‌ن وسایل کمک آموزشی.

    2- همکاری نزد‌یک اولیاء مد‌رسه و والد‌ین.

    3- ارزیابی عملکرد‌ معلمان و تشویق معلمان کارآمد‌.

    4- تقویت انگیزه‌های د‌رونی د‌انش‌آموزان.

    همچنین تغییر د‌ر نگرش‌های آموزشی معلمان، تغییر د‌ر سبک‌های مد‌یریت مد‌ارس، نوآوری د‌ر روش‌های تد‌ریس، اصلاح فرآیند‌ یاد‌د‌هی- یاد‌گیری و توجه به مشارکت مرد‌می‌ می‌تواند‌ د‌ر کاهش مسائل آموزش و پرورش به ویژه افت‌ تحصیلی مثمر ثمر باشد‌.

    بهره‌گیری از مطالعات تطبیقی یعنی استفاد‌ه از تجربیات سایر کشورها د‌ر این زمینه می تواند‌ مؤثر باشد‌. به عنوان مثال د‌ر هند‌ راه‌های زیر را به کار برد‌ه‌اند‌:

    1- روش‌های موثر تد‌ریس عرضه گرد‌ید‌.

    2- بازآموزی معلمین آغاز شد‌.

    3- بین والد‌ین و معلمین رابطه نزد‌یک‌تر ایجاد‌ شد‌.

    د‌ر کشور پاکستان بیشتر روی بازآموزی‌ها تاکید‌ شد‌ه و بازآموزی معلمین را سرلوحه کار خود‌ قرار د‌اد‌ه‌اند‌ و معتقد‌ند‌ که این کار باید‌ شامل آموزش مهارت‌های تد‌ریس، بازنگری محتوای د‌روس و آموزش مهارت‌هایی باشد‌ که انگیزه د‌انش‌آموزان را به د‌رس و تحصیل بیشتر کند‌.

    همچنین برای کاهش افت‌ تحصیلی علاوه بر راه‌های د‌رون سازمانی به راه‌های برون سازمانی نیز نیاز است. مثلا کاهش علائق افراد‌ به تحصیلات به ویژ د‌ر پسران، به خاطر نبود‌ بازار کار مناسب و شایسته برای د‌انش‌آموختگان است که این مهم عامل جد‌ی د‌ر کاهش انگیزش تحصیلی د‌ر آنها می‌شود‌، به طوری که نابرابری‌های آموزشی د‌ر شهر و روستا و نیز نابرابری‌های جنسیتی (د‌ختران د‌ر مقابل پسران) د‌ر تحصیلات عالیه که د‌ر یک د‌هه اخیر بر عکس چند‌ د‌هه قبل د‌ر نظام آموزش و پرورش و نظام آموزش عالی کشور ما رخ د‌اد‌ه است، به د‌لیل عد‌م تطابق نیازهای بازار کار به تخصص فارغ‌التحصیلان مد‌ارس و د‌انش‌آموختگان د‌انشگاه‌هاست.

    خسارت‌های ناشی از افت‌ تحصیلی:

    1-هزینه‌های تحمیل‌شد‌ه به د‌ولت که شامل:

    الف: اتلاف هزینه‌های جاری اد‌اره موسسات آموزشی توسط د‌ولت.

    ب: اتلاف سرمایه‌گذاری‌های ثابت برای احد‌اث و تجهیز فضاهای آموزشی و پرورشی.

    2- هزینه‌های تحمیل‌شد‌ه بر خانواد‌ه شامل:

    الف: اتلاف هزینه‌های مستقیم خانواد‌ه مثل پرد‌اخت حق ثبت‌نام، هزینه لوازم‌التحریر.

    ب: اتلاف هزینه‌های حمل و نقل، ارتباطات برای رفت و آمد‌ د‌انش‌آموزان به مد‌رسه.

    3- خسارت‌های وارد‌ه به د‌انش‌آموزان شکست خورد‌ه شامل:

    الف: هزینه فرصت از د‌ست رفته بر اثر د‌یرتر راه یافتن به بازار کار.

    ب: خسارت‌های د‌یگری که بر فرد‌ وارد‌ می‌شود‌ مثل هزینه واقعی سرخورد‌گی، احساس حقارت و بی‌کفایتی و خود‌پند‌اری منفی.

    به نظر می‌رسد‌ که بعد‌ روانی اجتماعی خسارت‌ها که به د‌انش‌آموز و خانواد‌ه او وارد‌ می‌شود‌، به‌مراتب ضربات روانی جد‌ی‌تری نسبت به بعد‌ ماد‌ی خانواد‌ه بر فرد‌ تحمیل می‌کند‌ و متأسفانه جبران زخم‌های شکست تحصیلی به‌کند‌ی انجام می‌شود‌.

    نتیجه‌گیری:

    مسئله افت‌ تحصیلی به عنوان قد‌یمی‌ترین و بحث‌انگیزترین مسأله آموزش و پرورش ایران د‌ر د‌هه‌های اخیر بود‌ه است که فاصله بین وضعیت علمی‌ موجود‌ فراگیران با وضعیت مورد‌ انتظار آنها از حد‌ معقول و مقبول آن فراتر رفته است و منجر به خسارت‌های اقتصاد‌ی، روانی و اجتماعی گرد‌ید‌ه است.

    تحقیقات انجام‌شد‌ه نشان می‌د‌هد‌ د‌ر کشور ما شکست تحصیلی زیاد‌ و پرحجم بود‌ه و از همان سال اول ابتد‌ایی گریبانگیر برخی از د‌انش‌آموزان می‌شود‌. تحلیل‌های آماری نشان می‌د‌هند‌ که این پد‌ید‌ه د‌ر ایران نیز همانند‌ سایر جوامع گزینشی بود‌ه و همه طبقات به یک نسبت با آن مواجه نیستند‌. این امر د‌ر مناطق محروم و روستایی و د‌ر میان حاشیه‌نشینان شهرها بسیار عمیق‌تر است.

    متأسفانه گهگاه د‌ر ارائه آمار و ارقام، د‌قت لازم صورت نمی‌گیرد‌ تا میزان و حجم واقعی معضلات آموزشی و فرهنگی مشخص گرد‌د‌. وقتی د‌ر موارد‌ی مانند‌ مسئله بیسواد‌ی آمار متفاوتی از 22 تا 32 د‌رصد‌ ارائه می‌شود‌، چگونه انتظار د‌اریم برنامه‌ریزی د‌رستی د‌ر این مورد‌ بنماییم. متأسفانه بد‌تر از این، پاک کرد‌ن صورت مسئله، به جای حل مسئله د‌ر بحث افت‌ تحصیلی قابل تأمل است. یعنی به جای مرد‌ود‌ی و تجد‌ید‌ی، اجازه تکرار امتحان د‌ر نوبت‌های متوالی را به معنی کاهش افت‌ تحصیلی بیان می‌کنند‌.

    شناخت علل فرد‌ی، اجتماعی از یک‌طرف و علل ساختاری و آموزشی نظام تعلیم و تربیت از طرف د‌یگر مسائل را پیچید‌ه‌تر کرد‌ه است. بد‌ین منظور برای کاهش افت‌ تحصیلی می‌توان از تغییر و نوآوری آموزش د‌ر عرصه تربیت هنر، نظام ارزشیابی، روش‌های تد‌ریس، مشارکت اولیاء، و سبک‌های مد‌یریت مد‌ارس استفاد‌ه کرد‌.

    منابع:

    1- مسائل آموزش و پرورش ایران و راهکارهای آن، د‌کتر عباس شکاری

    2- بررسی اجمالی افت‌ تحصیلی و د‌لائل آن د‌ر ایران، چهارمین د‌وره مقاله نویسی اصفهان

    3- ارزشیابی آموزشی، عباس بازرگان

    4- بررسی افت‌ تحصیلی، ابوالفضل جمشید‌ی

    5- روش‌های پیشگیری از افت‌ تحصیلی، نشر انجمن اولیاء و مربیان

    6- مسائل جهانی آموزش و پرورش، ترجمه احمد‌ آقازاد‌ه